Giới tim mạch can thiệp có câu nói cũ: trên trời dưới đất không sợ gì, chỉ sợ động mạch vành bị vôi hóa. Khi canxi lắng vào thành động mạch vành, mạch máu không còn hành xử như mô sống. Nó trở thành đá. Đau thắt ngực và nhồi máu cơ tim theo đó mà đến, cùng với bài toán dai dẳng nhất trong phòng thông tim: tổn thương mà bóng không thể làm nứt và dụng cụ không thể đi qua.

Từ năm 2023, một hệ thống cắt mảng xơ vữa quỹ đạo tác dụng kép đã có thể tiếp cận tại Foshan qua kênh chính sách «HK-Macao Drug & Equipment Connect». Dưới đây là cách thức hoạt động và đối tượng phù hợp.

Canxi làm gì với động mạch vành

Vôi hóa mạch vành là kết cục của quá trình xơ vữa động mạch tích tụ nhiều năm. Trình tự đã được hiểu rõ: nội mạc bị tổn thương, lipid lắng vào thành mạch tạo thành mảng xơ vữa, muối canxi dần kết tủa trong mảng đó, và viêm mạn tính đẩy nhanh toàn bộ quá trình — kéo thêm canxi vào những vùng giàu lipid.

Hệ quả cơ học quan trọng hơn phần hóa học. Động mạch vôi hóa mất tính đàn hồi nên không thể giãn ra. Lòng mạch hẹp lại hoặc đóng hoàn toàn, và dòng máu giảm. Đó là nền tảng của đau thắt ngực khi gắng sức, hội chứng vành cấp và nhồi máu cơ tim.

Hình minh họa giải phẫu tim với góc phóng to động mạch vành bị hẹp do mảng xơ vữa

Vôi hóa cũng thay đổi bài toán điều trị. Bóng bơm trong tổn thương vôi hóa có thể không nở nổi ở áp lực thiết kế; stent không đạt độ nở tối đa thì không giữ được lòng mạch đúng cách và nguy cơ tái hẹp tăng lên. Muốn stent hoạt động, phải xử lý chính lớp canxi trước. Cắt mảng xơ vữa dạng xoay ra đời đúng cho mục đích đó.

Hai cơ chế trong một mũi doa

Hệ thống được cả FDA Hoa Kỳ và EU phê duyệt. Bộ phận làm việc là một chỏm lệch tâm 1,25 mm phủ hạt kim cương, gắn trên dây dẫn chuyên dụng. Khi quay tốc độ cao, lực ly tâm ép chỏm ra ngoài để tiếp xúc 360 độ với thành mạch, mài bỏ lớp canxi lồi vào lòng mạch.

Cơ chế thứ hai tách biệt, và đó là lý do thiết bị được gọi là tác dụng kép. Dao động ly tâm tần số cao được truyền vào thành mạch, làm nứt và bong lớp canxi sâu hơn tầm với vật lý của mũi doa — hiệu ứng mà giới lâm sàng gọi là lực xung. Canxi nông bị mài, canxi sâu bị nứt. Mạch lấy lại đủ độ đàn hồi để bóng nở và stent bám.

Hoạt hình: mài vi sai loại bỏ lớp canxi nông trên thành mạch
Hoạt ảnh: Lực xung nới lỏng canxi sâu để mạch máu có thể giãn nở

Dành cho ai

Đồng thuận chuyên gia Trung Quốc về chẩn đoán và điều trị tổn thương vôi hóa động mạch vành, công bố năm 2021, nêu ba nhóm bệnh nhân được xem xét cắt mảng xơ vữa quỹ đạo:

Tổn thương vôi hóa nặng, khi nong bóng hoặc đặt stent không đạt kết quả thỏa đáng và phải loại bỏ canxi trước khi mở lại mạch.

Tắc hoàn toàn kèm vôi hóa — những đoạn dài bị bít kín, đặc biệt khi có canxi, nơi cắt mảng xơ vữa giúp mở lại mạch và tăng khả năng thành công của thủ thuật.

Tái hẹp trong stent kèm vôi hóa nặng, ở bệnh nhân đã từng đặt stent và quay lại với tình trạng hẹp cùng canxi bên trong hoặc quanh stent.

Mặt cắt ba chiều của động mạch vành gần như bị bít kín bởi mảng vôi hóa

Nói ngắn gọn, kỹ thuật này dành cho những tổn thương mà dụng cụ thông thường không xử lý được. Đây không phải điều trị đầu tay cho bệnh mạch vành thông thường, cũng không thay thế việc đánh giá tổn thương đầy đủ: CT, siêu âm trong lòng mạch hay chụp cắt lớp quang học mới cho ê-kíp biết lượng canxi nhiều đến đâu và nằm ở vị trí nào.

Điều gì thay đổi trong phòng thông tim

Hiệu quả là khác biệt đầu tiên. Một cỡ mũi doa đáp ứng các mạch có đường kính khác nhau và kiểu vôi hóa khác nhau, và vì chỏm quay 360 độ nên toàn bộ chu vi được xử lý chứ không chỉ một phía. Ít lần đổi dụng cụ hơn đồng nghĩa thủ thuật ngắn hơn.

An toàn là khác biệt thứ hai. Quỹ đạo để lại một lối cho máu và cho dung dịch muối sinh lý chảy liên tục trong suốt thời gian quay, nên mạch không bị bít khi mũi doa làm việc — nhờ đó giảm nguy cơ dòng chảy chậm và thiếu máu cục bộ kèm theo.

Độ bền là khác biệt thứ ba. Chuẩn bị mạch tốt hơn cho kết quả nở và áp sát stent tốt hơn, và đó chính là điều làm giảm tỷ lệ tái hẹp trong những năm sau. Ở bệnh vôi hóa, chất lượng chuẩn bị — chứ không chỉ bản thân stent — quyết định kết quả dài hạn.

Hệ thống cắt mảng xơ vữa quỹ đạo gồm bảng điều khiển, tay cầm, dây dẫn và mũi doa

Tại Foshan, qua «HK-Macao Drug & Equipment Connect»

Tháng 2 năm 2023, Foshan Chancheng Hospital trở thành một trong những cơ sở đầu tiên tại Foshan được chỉ định theo chính sách «HK-Macao Drug & Equipment Connect», cho phép dùng thuốc và thiết bị đã được phê duyệt tại Hồng Kông hoặc Ma Cao trong các bệnh viện được chỉ định ở Trung Quốc đại lục. Qua kênh này, bệnh viện đã đưa vào các thuốc và thiết bị tiên tiến quốc tế thuộc lĩnh vực điều trị đích ung thư, can thiệp tim mạch, tái tạo khớp chỉnh hình và cấy ốc tai điện tử, phục vụ gần 900 lượt bệnh nhân đến nay.

Hệ thống mô tả ở đây là một trong số đó. Foshan Chancheng Hospital sau đó đã thực hiện ca ứng dụng lâm sàng đầu tiên hệ thống cắt mảng xơ vữa quỹ đạo động mạch vành tại Trung Quốc đại lục, với sự tham gia của Viện sĩ Ge Junbo (Bệnh viện Zhongshan, Đại học Fudan), Giáo sư Chen Jiyan (Bệnh viện Nhân dân tỉnh Quảng Đông) và Giáo sư Tam Koon Cheong (Bệnh viện Kiang Wu, Ma Cao) trong hội thảo và ca thủ thuật.

Đọc bài về ca ứng dụng lâm sàng đầu tiên tại Trung Quốc đại lục →

Những câu hỏi trước khi quyết định

Với bệnh nhân từ nước ngoài, những câu hỏi hữu ích là câu hỏi thực tế. Tổn thương vôi hóa nặng đến đâu, và đã được đánh giá bằng hình ảnh trong lòng mạch hay CT chứ không chỉ chụp mạch? Dụng cụ bào mòn nào phù hợp với giải phẫu, và phương án ra sao nếu mũi doa không đi qua được? Ê-kíp đã thực hiện bao nhiêu ca như vậy, và ai theo dõi trong đêm đầu? Và với một chuyến đi như thế, ở Foshan bao lâu, và theo dõi sau khi về nhà sẽ như thế nào?

Trung tâm Y tế Quốc tế của Foshan Chancheng Hospital đã điều phối chăm sóc cho bệnh nhân từ hơn 100 quốc gia từ năm 2019, và có thể sắp xếp xem lại hình ảnh trước chuyến đi, ý kiến về khả năng cần cắt mảng xơ vữa, và kế hoạch điều trị kèm ước tính thực tế về thời gian ở Trung Quốc.

Chăm sóc bệnh mạch vành phức tạp tại Foshan Chancheng Hospital

  • Bệnh viện Tim thực hiện TAVR, MitraClip và can thiệp mạch vành phức tạp, bao gồm cắt mảng xơ vữa quỹ đạo cho tổn thương vôi hóa nặng
  • Cơ sở được chỉ định của «HK-Macao Drug & Equipment Connect» từ tháng 2 năm 2023 — phục vụ gần 900 lượt bệnh nhân với thuốc và thiết bị tiên tiến quốc tế
  • Trung tâm Y tế Quốc tế (FIMC) phục vụ bệnh nhân từ hơn 100 quốc gia từ năm 2019